Tội gây rối trật tự công cộng là hành vi xâm phạm đến an toàn công cộng, trật tự công cộng, gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội được quy định tại Điều 318 Bộ luật Hình sự năm 2015.
Việc nắm rõ các quy định của tội gây rối trật tự công cộng giúp công dân điều chỉnh hành vi của mình, tránh vướng phải những rủi ro pháp lý hoặc phải chịu các chế tài nghiêm khắc từ pháp luật.
1. Thế nào là tội gây rối trật tự công cộng?
Tội gây rối trật tự công cộng được hiểu là hành vi cố ý phá vỡ tình trạng ổn định, có tổ chức, có kỷ luật ở những nơi công cộng. Hành vi này thường biểu hiện qua việc đuổi đánh nhau, gây náo loạn hoặc các hình thức khác làm đình trệ hoạt động của cơ quan, tổ chức hoặc các hoạt động công cộng khác.
Khái niệm nơi công cộng được xác định là những địa điểm phục vụ chung cho nhu cầu của nhiều người như công viên, rạp hát, nhà ga, bến xe, đường phố hoặc các khu vực dân cư sử dụng chung. Tội gây rối trật tự công cộng chỉ bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi hành vi gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội.
Theo khoản 1 Điều 318 Bộ luật Hình sự, người nào gây rối trật tự công cộng gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội sẽ bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm. Đây là mức hình phạt cơ bản cho tội danh này.
Khoản 2 Điều 318 Bộ luật Hình sự quy định khung hình phạt với các trường hợp: Có tổ chức; Dùng vũ khí, hung khí hoặc có hành vi phá phách; Gây cản trở giao thông nghiêm trọng hoặc gây đình trệ hoạt động công cộng; Xúi giục người khác gây rối; Hành hung người can thiệp bảo vệ trật tự công cộng; Tái phạm nguy hiểm thì khung hình phạt được áp dụng từ 3 năm đến 7 năm.
Trong trường hợp vi phạm có tổ chức, dùng vũ khí, hung khí hoặc gây cản trở giao thông nghiêm trọng, mức hình phạt sẽ cao hơn. Tội gây rối trật tự công cộng đòi hỏi cơ quan tố tụng phải đánh giá khách quan các tình tiết tại hiện trường để phân loại tính chất mức độ vi phạm.
2. So sánh quy định tại BLHS 1999 và BLHS 2015
Sự khác biệt về cấu thành tội phạm giữa Bộ luật Hình sự 1999 và Bộ luật Hình sự 2015 (được sửa đổi bởi Điều 318 Bộ luật Hình sự hiện hành) nằm ở cách xác định hậu quả do hành vi gây ra. Trước đây, Bộ luật Hình sự 1999 yêu cầu hậu quả phải là “gây hậu quả nghiêm trọng” để làm căn cứ khởi tố.
Đến Bộ luật Hình sự 2015, tiêu chí này đã được thay thế bằng cụm từ “gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội”. Điều này mở rộng phạm vi xử lý hình sự đối với hành vi gây rối trật tự công cộng, giúp cơ quan chức năng dễ dàng định tội danh trong các trường hợp hành vi chưa gây thiệt hại vật chất nhưng tác động tiêu cực dư luận, ảnh hưởng xấu đến xã hội.
Ngoài ra, Điều 318 Bộ luật Hình sự mới cũng cụ thể hóa các tình tiết định khung tăng nặng nhằm đảm bảo tính răn đe. Việc thay đổi này phản ánh xu hướng siết chặt quản lý trật tự xã hội trong bối cảnh các các nhóm thanh thiếu niên thường xuyên tụ tập quậy phá, gây rối, đua xe,… gây ảnh hưởng xấu đến xã hội và mất an toàn giao thông.
3. Các yếu tố cấu thành tội gây rối trật tự công cộng
Để xác định một hành vi có phạm tội gây rối trật tự công cộng hay không, cần phân tích đầy đủ 4 yếu tố cấu thành tội phạm theo quy định pháp luật hình sự hiện hành. Các yếu tố này bao gồm chủ thể, khách thể, mặt chủ quan và mặt khách quan.
3.1. Chủ thể và khách thể của tội phạm
Chủ thể của tội gây rối trật tự công cộng là người có năng lực trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi theo quy định. Như vậy, người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về tội danh này theo quy định tại Điều 318 Bộ luật Hình sự.
Khách thể của tội phạm là trật tự công cộng, quy tắc sống chung trong cộng đồng và an toàn xã hội. Hành vi phạm tội trực tiếp xâm phạm đến sự ổn định sinh hoạt của người dân tại nơi công cộng, làm rối loạn hoạt động bình thường của xã hội.
3.2. Mặt chủ quan và mặt khách quan
Mặt khách quan của tội gây rối trật tự công cộng thể hiện qua các hành vi cụ thể như: hò hét, vang tục, đuổi đánh nhau, sử dụng loa đài công suất lớn gây náo loạn. Những hành vi khách quan thường gặp này phải diễn ra tại nơi công cộng và gây ảnh hưởng xấu đến trật tự chung.
Mặt chủ quan của tội phạm này là lỗi cố ý. Người phạm tội nhận thức được hành vi của mình là gây rối, gây mất trật tự nhưng vẫn mong muốn thực hiện nhằm thể hiện bản thân hoặc giải quyết mâu thuẫn cá nhân.
4. Một số lưu ý về việc truy cứu trách nhiệm hình sự với Điều 318 BLHS 2015
Trên thực tế, hành vi phạm tội gây rối trật tự công cộng thường đi kèm với các hành vi vi phạm pháp luật khác. Luật sư tố tụng hình sự lưu ý rằng các trường hợp truy cứu trách nhiệm hình sự thêm về tội khác hoàn toàn có thể xảy ra nếu hành vi gây rối thỏa mãn cấu thành tội phạm khác.
Ví dụ, nếu trong quá trình gây rối, đối tượng có hành vi cố ý gây thương tích cho người khác hoặc hủy hoại tài sản của cá nhân, tổ chức, thì ngoài tội gây rối trật tự công cộng, đối tượng còn bị khởi tố thêm các tội danh tương ứng. Việc xác định tội danh sẽ dựa trên tính chất và mức độ thiệt hại thực tế.
Người phạm tội cần lưu ý rằng việc dùng vũ khí hoặc hung khí là dao sắc nhọn trong quá trình gây rối là tình tiết định khung tăng nặng theo khoản 2 Điều 318 Bộ luật Hình sự về tội gây rối trật tự công cộng. Đồng thời, hành vi này có thể bị truy tố thêm tội Tội chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vũ khí quân dụng, phương tiện kỹ thuật quân sự theo Điều 304 Bộ luật Hình sự.
☎️
5. Vướng mắc thực tế và kiến nghị áp dụng pháp luật
Hiện nay, vướng mắc và kiến nghị trong việc xác định hậu quả gây ảnh hưởng xấu đến an ninh trật tự vẫn là vấn đề được các chuyên gia pháp lý thảo luận sôi nổi. Khái niệm “ảnh hưởng xấu” mang tính định tính cao, dễ dẫn đến cách áp dụng không thống nhất giữa các địa phương.
Nghị quyết 02/2003/NQ-HĐTP giải thích cho BLHS 1999 nhưng BLHS 2015 đã có sợ thay đổi so với BLHS 1999 nên không thể áp dụng tinh thần của Nghị quyết 02/2003/NQ-HĐTP để giải quyết. Chính vì vậy, rất cần có các văn bản hướng dẫn chi tiết hơn để lượng hóa tiêu chí “ảnh hưởng xấu” để áp dụng giải quyết các vụ án một cách minh bạch, đúng pháp luật.
Hy vọng những thông tin trên đã giúp bạn hiểu rõ hơn về tính chất pháp lý của tội gây rối trật tự công cộng. Việc tuân thủ pháp luật và gìn giữ trật tự xã hội không chỉ là trách nhiệm mà còn là quyền lợi của mỗi công dân để xây dựng một môi trường văn minh, an toàn.
Trong trường hợp có vướng mắc pháp lý, bạn có thể liên lạc với đội ngũ LUẬT SƯ GIỎI VỀ HÌNH SỰ của chúng tôi để được hỗ trợ kịp thời.
*Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính tham khảo, không thay thế cho ý kiến tư vấn pháp lý chính thức. Tùy theo hồ sơ, chứng cứ, thời điểm áp dụng pháp luật và tình tiết cụ thể của từng vụ việc mà hướng xử lý có thể khác nhau. Để được hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ với chúng tôi để được tư vấn.
